Harmonogram leczenia AMD – jak często wykonuje się zastrzyki anty-VEGF?

Rozpoznanie AMD, szczególnie postaci wysiękowej, często rodzi pytania dotyczące tego, jak długo potrwa terapia, ile zastrzyków będzie potrzebnych i jak często trzeba będzie zgłaszać się na kontrole. Nie istnieje jednak jeden harmonogram właściwy dla wszystkich pacjentów – częstotliwość iniekcji doszklistkowych ustala lekarz indywidualnie, uwzględniając stan siatkówki, aktywność choroby, wyniki badań obrazowych oraz reakcję oka na dotychczasowe leczenie.

Na czym polega leczenie AMD preparatami anty-VEGF?

Preparaty anty-VEGF stosowane są przede wszystkim w neowaskularnej, czyli wysiękowej postaci AMD. W przebiegu tej choroby pod siatkówką lub w jej obrębie mogą rozwijać się nieprawidłowe naczynia krwionośne. Są one kruche i mogą powodować przeciekanie płynu lub krwi, prowadząc do zmian w obrębie plamki odpowiedzialnej za centralne widzenie.

Istotną rolę w tym procesie odgrywa VEGF, czyli czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego. Nadmierna aktywność tego białka sprzyja patologicznej angiogenezie, czyli tworzeniu nowych, nieprawidłowych naczyń.

Preparaty anty-VEGF podawane do wnętrza oka mają za zadanie ograniczać działanie tego mechanizmu, a tym samym zmniejszać aktywność procesu neowaskularnego i przeciekanie z naczyń. Leczenie AMD wymaga przy tym systematycznego monitorowania, ponieważ odpowiedź na terapię może zmieniać się w czasie.

Czy zastrzyki anty-VEGF stosuje się w suchej postaci AMD?

Standardowe leczenie anty-VEGF dotyczy przede wszystkim wysiękowej postaci AMD związanej z neowaskularyzacją. Typowa sucha postać choroby ma odmienny mechanizm i wymaga innego postępowania. Dlatego już samo określenie rodzaju zmian w plamce jest jednym z podstawowych elementów kwalifikujących pacjenta do odpowiedniej terapii.

Faza nasycająca – początek terapii anty-VEGF

W przypadku części preparatów leczenie rozpoczyna się od tak zwanej fazy nasycającej, nazywanej również fazą inicjującą. Obejmuje ona serię iniekcji wykonywanych w określonych odstępach czasu.

W zależności od zastosowanego produktu leczniczego i sytuacji klinicznej schemat początkowy może obejmować:

• kilka kolejnych iniekcji doszklistkowych wykonywanych w regularnych odstępach,
• systematyczne kontrole ostrości wzroku,
• wykonywanie obrazowania OCT w celu oceny struktur siatkówki,
• analizę obecności płynu śródsiatkówkowego lub podsiatkówkowego,
• ocenę reakcji anatomicznej i funkcjonalnej na dotychczasowe leczenie.

Nie należy jednak traktować określonej liczby początkowych zastrzyków jako uniwersalnego standardu dla każdego pacjenta. Schemat zależy między innymi od właściwości konkretnego preparatu oraz obrazu klinicznego.

Faza podtrzymująca – jak ustala się kolejne terminy?

Po okresie początkowym leczenie może przejść w fazę podtrzymującą. Jej głównym założeniem jest utrzymywanie kontroli nad aktywnością choroby przy jednoczesnym dopasowywaniu terminów kolejnych iniekcji do stanu oka.

Lekarz analizuje między innymi obraz siatkówki w OCT oraz zmiany ostrości wzroku. Istotne jest również to, czy ponownie pojawił się płyn świadczący o aktywności procesu chorobowego.

Schemat stały, treat and extend oraz pro re nata

W terapii neowaskularnego AMD mogą być stosowane różne strategie prowadzenia leczenia. Ich wybór pozostaje decyzją lekarza.

Najczęściej opisywane podejścia to:

• schemat stały – iniekcje wykonywane są w z góry określonych odstępach właściwych dla danego leczenia,
• treat and extend – po uzyskaniu kontroli nad chorobą odstęp pomiędzy kolejnymi podaniami może być stopniowo wydłużany, o ile badania nie wskazują na ponowną aktywność zmian,
• pro re nata (PRN) – leczenie podawane jest w razie stwierdzenia aktywności choroby podczas regularnego monitorowania.

Żaden z tych modeli nie powinien być interpretowany jako uniwersalnie najlepszy. Harmonogram terapii musi wynikać z indywidualnej oceny siatkówki i odpowiedzi pacjenta na leczenie.

Od czego zależy częstotliwość zastrzyków anty-VEGF?

Terminy kolejnych iniekcji mogą zmieniać się w trakcie terapii. Na ich częstotliwość wpływają przede wszystkim:

• postać AMD – terapia anty-VEGF dotyczy przede wszystkim postaci neowaskularnej/wysiękowej,
• stopień aktywności nieprawidłowych naczyń,
• odpowiedź siatkówki na wcześniejsze iniekcje,
• obecność lub ponowne pojawienie się płynu w badaniu OCT,
• zmiany grubości i struktury siatkówki,
• stabilność ostrości wzroku,
• zastosowany preparat i jego charakterystyka,
• przebieg choroby w leczonym oku,
• ewentualne nowe zmiany stwierdzone podczas kontroli.

Dlatego dwóch pacjentów z rozpoznanym wysiękowym AMD może otrzymywać iniekcje z różną częstotliwością, mimo podobnej diagnozy wyjściowej.

Dlaczego badanie OCT ma znaczenie dla harmonogramu terapii?

Optyczna koherentna tomografia (OCT) umożliwia nieinwazyjne obrazowanie poszczególnych warstw siatkówki. Pozwala między innymi oceniać obecność płynu, zmiany anatomiczne w plamce oraz reakcję tkanek na zastosowane leczenie.

W Ośrodku Okulistyki Klinicznej SPEKTRUM harmonogram wstrzyknięć jest na bieżąco weryfikowany i indywidualnie dostosowywany do wyników monitorowania siatkówki. Oznacza to, że terminy kolejnych podań mogą być modyfikowane wraz ze zmianą obrazu OCT, ostrości wzroku i innych parametrów ocenianych przez lekarza.

Harmonogram anty-VEGF jest częścią długoterminowego monitorowania AMD

Terapia wysiękowego AMD nie powinna być postrzegana jako sztywna seria zastrzyków wykonywanych według identycznego kalendarza u wszystkich pacjentów. Faza nasycająca, późniejsze leczenie podtrzymujące oraz długość odstępów pomiędzy iniekcjami zależą od preparatu, aktywności choroby i indywidualnej odpowiedzi siatkówki.

Dlatego regularność wizyt kontrolnych i badań obrazowych, przede wszystkim OCT, ma kluczowe znaczenie dla właściwego dostosowywania częstotliwości terapii anty-VEGF. Każdorazowo decyzję dotyczącą kolejnego podania oraz dalszego harmonogramu podejmuje lekarz na podstawie aktualnego stanu narządu wzroku.